شهرنوش

بانوی امروز تاجیک از دیدگاه خبرنگاران زن

شهرنوش آذر

مارچ 2007، شهر دوشنبه

زن تاجیک با چهره شرمیگن، موهای بافته و پیراهن پرنیانی و دیبای دیروز، امروز چهره عوض کرده است. نمیشود گفت که او از لباس سنتی خود رو برتافته است؛ اما او در پوشش نو و کهنه  از اندیشه های تازه سخن میراند و جایگاه خود را در یک جامعه شرقی با دقت بررسی کرده و به قضایا از زوایة دیگری نگاه میکند.

زنان تاجیک از موقف اجتماعی خوبی برخوردارند. این کشف راز نیست. در حین گشت و گذار در خیابان ها میتوانی به این نکته پی ببری. ظاهر آراسته و درونی که از اعتماد سرشار است، او را میسازد. بانوخبرنگاران تاجیکی در بازتاب این سیمای نو و رسانش آگاهی و روشن سازی مردم نقش برجسته و اساسی داشته اند. بیشتر این بانوان از دانش مسلکی برخوردارند و به صورت مسلکی این حرفه و دانش را فرا گرفته اند.

حور الانسا علی زاده سردبیر مجله بانوان است. این یگانه مجلة ویژة  زنان است که از یک سال بدینسو به نشر میرسد. این مجله از امکانات خوبی برخوردار است چون زیر چتر حمایت مستقیم رییس جمهور رحمانوف کار میکند. این مجله در آغاز با شماره گان 2000 کار را آغاز کرد اما امروز شماره گان آن به 6000 میرسد. مجلة بانوان زیبا و رنگه است. خانم علی زاده بالنده گی زنان تاجیک را در عرصه های گوناگون زنده گی بیشترینه مرهون دورة تسلط شوروی بر کشورش میداند. او میگوید" ما زنان در دروة تسلط شوروی از آزادی های زیادی برخوردار شدیم و آزادی امروز خود را هم مرهون همان دوران استیم؛ اما جامعة ما در هر صورت عاری از مرد سالاری نیست. از نگاه قانونی ما حقوق مساوی و امکانات مساوی داریم؛ اما واقعیت زنده گی چیزی دیگری میگوید." خانم خیری در اینجا از ضرب المثل روسیی استفاده میکند که معنایی مثل معروف فارسی (( شاه میدهد شاه قلی نمیدهد)) را تداعی میکند.

 او در مورد اثر گذاری مجله بانوان بر مردم و به ویژه زنان اشاره میکند و خاطر نشان میسازد که مجلة بانوان با این که تا حال چهار شماره به چاپ رسیده اما از شهرت خوبی برخوردار است و موضوعاتی را که نشر میکند مورد علاقة تمام مردم است.

تفاوت های خانواده گی یکی از دشواری های دیگری است که بانوان خبرنگار به آن اشاره میکنند. شیوه ها و نگرش های متفاوت و ناهمگون به دختران و پسران در خانواده ها برایند و پیامد منفیی را در قبال دارد که تحصیلات پایین، عدم اعتماد و خود کمتر بینی از پیامد های ناگوار آن است.

زرینه خوشوقت خبرنگار رادیوی بی بی سی، خانم شجاع و جسوری است. این جسارت در گپها و کارکردهایش نمایان است. زرینه در سال 2001 به افغانستان سفر کرده است. او در نخستین همایش رسانه های فارسی زبان میگوید که ((من خبرنگار استم، زن نیستم.)) وی با نظریة بی بنیاد جدا سازی مردان و زنان مخالف است. زرینه میگوید که هنگامی که صحبت از پیشه و مسلک به میان می آید دیگر نمیتوان با معیار های  زنانه ومردانه به مسأله نگاه کرد. زرینه با یک دختر و یک پسر خود جدا از شوهرش زنده گی میکند. او میگوید که شوهرم برایم دروغی گفت که بعد از آن نتواستم بودن با او را تحمل کنم. او از مادرش به افتخار نام میبرد که برایش در زنده گی تلاش را آموخته است. زرینه میگوید : " در هر سختی و دشواری مادرم به تحصیل و آموختن پیشه مرا یاری کرد، امروز اگر من از نگاه اقتصادی خود کفا استم، ماحصل زحمات مادرم است." زرینه نقش خانواده ها را در ساخت جامعه مهم میداند.

خانم خوشوقت به شیوه های برخورد والدین با فرزندان شان تاکید زیادی دارد. او میگوید: " این دیگر از تحمل من خارج است که پسران با خشونت و خودبرتر بینی با دختران در خانواده برخورد کنند. من در خانوادة کوچک خود هیچگاهی نمیگذارم که این امر به یک اصل ویا یک ارزش تبدیل شود، و در فعالیتهای خبرنگاری خود نیز این مسأله را همواره برجسته میسازم و یقین دارم که کوشش های ما برایند مثبتی خواهند داشت."

خانم علی زاده در این مورد میگوید :" نمیشود از روابط پدر سالارانه در خانواده ها انکار کرد. چنین چیزی به شدت وجود دارد. حقوق دختران  نزد پدر، حقوق زنان در دست شوهران شان است. او هم مانند خانم مهیا وضعیت زنده گی زنان را 20 در صد مناسب میداند." او در مورد این که زنان خود با این مسأله چگونه برخورد میکنند میگوید که بیشتر آنان این روابط را می پذیرند چون جهانبینی شان همین را تقاضا میکند. بیشترینه زنانی که از خود واکنش نشان میدهند، باسوادان استند.

قطبیه نعمت الله خبرنگار مجله بانوان چهار سال قبل دانشکدة روزنامه نگاری را در دانشگاه ملی تاجیکستان به پایان رسانیده است. او قبلا در روزنامه های دیگر هم کار کرده است. به گفته قطبیه این مجله بیشترینه زن امروز تاجیک را بازتاب میدهد. قطبیه میگوید که فعالیت اجتماعی برای زنان ما آزاد است اما در عین حال می افزاید که در دهکده ها امکانات کمتر است و دشواریهای اجتماعی وجود دارند چون در آنجا هنوز هم افکار سنتی حکمفرماست؛ اما قیودات به هر حال کمتر است. قطبیه از اطراف شهر دوشنبه همه روزه برای کار در داخل شهر می آید، قطبیه شرمگین اضافه میکند که به نظر او خانم هایی که در داخل شهر ها زنده گی میکنند و از امکانات اقتصادی خوبی نیز برخوردار اند، زنده گیی راحتی دارند.

خانم خیری میگوید که به نظر او زنانی که در دهکده ها به مراکز و نهاد های مدنی نزدیکتر اند و از حمایت های قانونی برخوردار میشوند، زنده گی بهتری دارند و در ضمن اندیشه های تشکل یافته نیز دارند. خانم نسا موهای زیبایش را پشت سر می اندازد و با دستانش بالاپوش چرمی سرخ رنگ خود را صاف کرده و با احتیاط می افزاید که زنان تاجیک در این پیشرفت  هم مرهون حکومت شوروی استند.

شمار  زنان تحصیل کرده در دهات در قوس صعودی قرار دارد. به گفتة خانم علی زاده بیشترینه تفاوت ها میان زنان شهری و دهاتی در شیوة  پوشیدن لباس، شهرداری، مدنیت و شیوة زنده گی دیده میشود. این مسأله ویژه یی است که مجله بانوان بیشتر از هر چیز دیگر بدان میپپردازد و برای از بین بردن آن تلاش دارد. 

مهیا در مرکز تحقیقات ژورنالیستی که یک نهاد غیر دولتی است کار میکند. در این نهاد تحقیقی، مطالعات استراتیژیک صورت میگیرد. او در ضمن دانشجوی سال پنجم دانشکده روزنامه نگاری است. او سال قبل به افغانستان سفر داشته است. مهیا با ابروان پر پشت و چشمان زیبا، که از هیجان جوانی میدرخشند، میگوید که من برای فعالیت های خبرنگاری خود هیچ مانعی را نمیبینم. ما همانند خبرنگاران مرد آزاد استیم که به فعالیت های اجتماعی بپردازیم. اما من نماد تمام زنان نیستم. او با احتیاط خاطر نشان میکند که با این که" مقام زنان از طرف دولت بلند نگهداشته میشود" اما باز هم زنان به مقامی که لازم است نرسیده اند؛ چون همان دید سنتی شرقی که زن باید در خانه باشد، هنوز هم در افکار مردم ریشه دارد و حتا بیم آن میرود که در سالهای آینده هم این نگرش از بین نرود. مهیا میگوید که به هر حال من  از وضعیت زنده گی زنان تاجیکی راضی نیستم.

زرینه خودکفایی اقتصادی زنان را گام مهمی در به دست آوردن حقوق شان میداند. زنان تاجیک غالباً به فروشنده گی میپردازند. آنان تولیدات خود را فروخته پول به دست می آورند. دولت، قانون و رسانه ها از ایشان دفاع میکند و رسانه ها تصویر روشن و زیبایی از انان ارائه میکنند که باعث تشویق سایر زنان به کار های تولیدی و اقتصادی میگردد.

 زرینه نیز نظر مثبتی به وضعیت زنده گی زنان در تاجیکستان ندارد و میگوید که زنان تاجیک از نگاه اجتماعی هیج فرقی با زنان افغانستان ندارند. درست است که یک مقدار آزادی هایی بیشتر دارند اما  متاسفانه نمیتوانند از آزادی های دست داشته خود استفاده مثبت کرده و حقوق بایستة خود را به دست بیاورند. خانم زرینه هم به نقش رسانه ها در تنویر زنان و سمت دهی و تشکل افکار شان برای به دست آوردن جایگاه بر حق شان در جامعه اشاره میکند و میگوید:  "ما باید به زنان یاد بدهیم که نباید به خاطر به دست آوردن حقوق شان منتظرفردی یا دولتی باشند و فکر کنند که دستی از غیب می آید و آنان را نجات میدهد؛ آنان باید خود مبارزه کنند."

مهیا میگوید که شمار زنان در پارلمان افغانستان به مراتب بیشتر از تعداد زنان در پارلمان تاجیکستان است. در کابینة دولت تاجیکستان دو نفر زن کار میکنند. یکی معاون صدراعظم و دیگری  هم وزیر تندرستی. مهیا این تعداد را کافی نمیداند و میگوید که در پارلمان ما تنها 11  نفر زن و در مجلس ملی  4 نفر زن راه یافته اند.

خانم علی زاده میگوید که پیشرفت زنان شاید از پیامد های ساختهای دولتی ما باشد و شاید هم فزونی شمار زنان باسواد دلیل اصلی این پیشرفت باشد. البته در تاجیکستان مردهایی استند که دید مثبت در قبال زنان ندارند؛ اما نگاه عمومی به توانایی زنان و کارآیی آنان در جامعه مثبت است. او با خنده و شوخی می افزاید که در هر حال هیچ مردی کار اجتماعی را برای زن خود نمی پسندد ولی ممکن است که برای فرزندان دختر خود بپسندد. او در مورد زنده گی زنان در افغانستان معلومات کافی دارد و میگوید: جسارت زنان افغان مرا تسخیر میکند؛ زیرا جسارتی که زن افغان دارد با همه مشکلاتی که از سر گذشتانده است و در مقابله با قوانین اجتماعی و قوانین عرفیی که در آنجا حکمفرما است، قابل تحسین است."

در یک دید کلی زنان تاجیک به مرحلة خودشناسی رسیده اند. آنان با آرامش و اعتماد به نفس مسایل ویژة زنان را  ارزیابی میکنند و رسانه ها نیز در برجسته سازی موقف آنان تلاش می ورزند.